تهیه صورت های مالی همیشه بر مبنای اطلاعات قطعی انجام نمیشود و برای اندازه گیری برخی دارایی ها، بدهی ها، درآمدها و هزینه ها به برآورد حسابداری نیاز است. عمر مفید دارایی ثابت، ارزش اسقاط، ذخیره مطالبات مشکوک الوصول و برخی بدهی های احتمالی از نمونه اقلامی هستند که با استفاده از قضاوت حرفه ای و اطلاعات قابل اتکا برآورد میشوند.
فهرست مطالب
دستیابی به اطلاعات جدید یا تغییر شرایط اقتصادی ممکن است باعث بازنگری این برآوردها شود. چنین بازنگریای لزوما به معنای وقوع اشتباه نیست. در مقابل، اگر مشخص شود اطلاعات قابل اتکای موجود در دوره قبل نادیده گرفته شده یا بهدرستی به کار نرفته است، موضوع در گروه اصلاح اشتباهات حسابداری قرار میگیرد.
تغییرات حسابداری چیست؟
تغییرات حسابداری شامل تغییر در رویه های حسابداری، تغییر در برآوردهای حسابداری و اصلاح اشتباهات دوره های قبل است. نحوه ثبت و گزارش هر یک از این موارد متفاوت است و تشخیص نادرست آن ها میتواند سود و زیان، مانده حساب ها و قابلیت مقایسه صورت های مالی را تحت تاثیر قرار دهد.
انواع تغییرات حسابداری کداماند؟
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان نرم افزار حسابداری محک
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
تغییرات حسابداری را میتوان در سه گروه زیر طبقه بندی کرد :
1- تغییر در رویه های حسابداری
2- تغییر در برآوردهای حسابداری
3- اصلاح اشتباهات دوره های قبل
در ادامه به شرح هر کدام خواهیم پرداخت.
تغییر در برآورد حسابداری چگونه افشا میشود؟
اگر تغییر در یک برآورد حسابداری اثر با اهمیتی بر دوره جاری یا دوره های آینده داشته باشد، واحد تجاری باید ماهیت تغییر و مبلغ اثر آن را در یادداشت های توضیحی صورت های مالی افشا کند. برای مثال، تغییر عمر مفید یک دستگاه ممکن است هزینه استهلاک دوره جاری و سال های آینده را تغییر دهد. اگر تعیین اثر مالی دوره های آتی بهطور معقول امکان پذیر نباشد، این محدودیت نیز باید توضیح داده شود. نگهداری مستندات، مبانی محاسبه و تایید مدیریت نیز به حسابرس و استفاده کنندگان صورت های مالی کمک میکند علت تغییر را از وقوع یک اشتباه تفکیک کنند.
تغییر در برآوردهای حسابداری چگونه رخ میدهد؟
تغییر در برآورد حسابداری زمانی رخ میدهد که اطلاعات جدید، تجربه بیشتر یا تغییر شرایط باعث بازنگری مبلغ دفتری یک دارایی یا بدهی، یا نحوه مصرف منافع اقتصادی آن شود. تغییر در برآورد، اصلاح اشتباه محسوب نمیشود؛ زیرا برآورد اولیه بر اساس اطلاعات قابل دسترس در زمان خود انجام شده است.
تغییر در برآوردهای حسابداری باعث تغییر در سود و زیان خالص دورهای میشود. اگر تغییر رخ داده در دورههای بعدی هم لحاظ شود، سود یا زیان خالص دورههای بعدی هم باید تغییر کند. این تغییرات باید تحت همان سرفصلهای قبلی در سود و زیان لحاظ شوند. مثلاً اگر درآمد یا هزینهای قبلاً به عنوان یک قلم غیر مترقبه تلقی شده باشد، اثر تغییر در برآورد آن نیز باید به صورت یک قلم غیرمترقبه گزارش شود.
در اصول حسابداری برآوردهای مختلفی با توجه به شرایط و اطلاعات متغیر انجام میشود. در صورتی که اطلاعات جدیدی جایگزین اطلاعات قبلی شود، این برآوردها هم تغییر میکنند. از نمونههای تغییر در برآوردهای حسابداری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تغییر در عمر مفید و ارزش اسقاط دارایی ثابت
- تغییر در روش محاسبه استهلاک اگر به دلیل تغییر در الگوی مصرف منافع اقتصادی باشد.
- تغییر در مبلغ انواع ذخیره (مطالبات مشکوکالوصول، مزایای پایان خدمت کارکنان و …)
- تغییر در روش شناخت درآمد فعالیتهای پیمانکاری از سود صفر به روش درصد تکمیل پیمان
نحوه برخورد با برآورد در حسابداری
اثر تغییر در برآورد حسابداری مرتبط با دوره جاری در همان دوره مشخص میشود و اثر تغییر در برآورد حسابداری دورههای آتی در دورههای آتی انجام میشود و نکته قابلتوجه آن است که اثر تغییر در برآورد حسابداری نباید در دورههای مالی قبلی لحاظ شود.
تغییر در رویههای حسابداری و اصلاح اشتباه
یکی از ویژگیهای کیفی صورتهای مالی قابلمقایسه بودن آنها با یکدیگر میباشد. به همین منظور، ثبات داشتن در رویه و نحوه عمل حسابداری طی هر دوره مالی و نیز از یک دوره مالی به دوره مالی بعدی ضروری میباشد. پس به دلیل اینکه این ثبات در عملکرد امکان مقایسه را فراهم میکند، تغییر در رویههای حسابداری ممنوع است مگر اینکه یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد:
- در صورتی که رویه جدید بر رویه پیشین اولویت داشته باشد و به صورت مطلوبتری به ارائه صورتهای مالی بپردازد، تغییر رویه حسابداری قابل توجیه است.
- تغییر به دلیل قوانین آمره و استانداردهای حسابداری.
به این ترتیب تغییر در رویههای حسابداری مجاز نمیباشد، مگر به موجب قوانین آمره و استاندارد جدید یا بهکارگیری رویه جدید که موجب ارائه مطلوبتر صورتهای مالی میشود. از نمونههایی از تغییر در رویههای حسابداری میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
- تغییر در روش حسابداری موجودی کالا از فایفو به میانگین
- تغییر در روش استهلاک به دلیل تغییر قانون
منظور از اصلاح اشتباه چیست؟
وقوع اشتباه در حسابداری اجتنابناپذیر است و هرگاه در دوره جاری اشتباهاتی مربوط به یک یا چند دوره گذشته کشف شود باید برای اصلاح آن اقدام کرد. از انواع اصلاح اشتباه در حسابداری میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
- کشف موارد تقلب در حسابداری
- اصلاح اشتباهاتی که برگرفته از تفسیر نادرست واقعیت است
- اشتباهات ریاضی و …
تغییر از یک روش مجاز اندازه گیری موجودی به روش مجاز دیگر، معمولا تغییر در رویه حسابداری است؛ نه اصلاح اشتباه. همچنین تغییر از مبنای نقدی به مبنای تعهدی زمانی اصلاح اشتباه محسوب میشود که مبنای قبلی با استانداردهای لازم الاجرا مطابقت نداشته باشد. بنابراین ماهیت تغییر باید بر اساس علت وقوع و اطلاعات موجود در زمان ثبت اولیه تعیین شود.
نحوه برخورد با اصلاح اشتباه در حسابداری
اشتباه با اهمیت دوره های قبل باید، تا حدی که تعیین آثار آن عملی باشد، بهصورت گذشتهنگر اصلاح شود. برای این منظور، ارقام مقایسهای دوره یا دوره هایی که اشتباه در آن ها رخ داده است تجدید ارائه میشوند و در صورت لزوم، مانده افتتاحیه دارایی ها، بدهی ها و حقوق مالکانه نخستین دوره ارائه شده نیز تعدیل خواهد شد. اشتباهات کم اهمیت را میتوان با توجه به ماهیت و مبلغ آن ها در دوره جاری اصلاح کرد؛ مشروط بر اینکه این اقدام با هدف دستکاری نتیجه مالی انجام نشود.
نکته مهم
اگر تشخیص بین تغییر در رویه حسابداری و تغییر در برآورد حسابداری کار سختی باشد، تغییر موردنظر به عنوان تغییر در برآورد حسابداری تلقی میشود.
تغییر در شخصیت واحد گزارشگر
واحد گزارشگر، حوزه معینی از فعالیت اقتصادی است که اطلاعات مالی آن برای سرمایه گذاران، وام دهندگان و اعتباردهندگان که نمیتوانند مستقیماً اطلاعات موردنیازشان برای تصمیم گیری در مورد منابع و ارزیابی مدیران و هیئت راهبری را کسب کنند، مفید است.
منظور از واحد گزارشگر نیز واحد اقتصادی است که موضوع فعالیتش صورتهای مالی میباشد. حال ممکن است در حسابداری سرمایه گذاری، شخصیت واحد گزارشگر با تغییر روبرو شود. تغییر در شخصیت گزارشگری زمانی اتفاق میافتد که تغییر در ساختار سازمان باعث تغییر در صورتهای مالی شخصیت دیگر شود. در صورت تغییر در شخصیت گزارشگیری کلیه صورتهای مالی سالهای قبل باید ارائه مجدد شود.
مثلاً شرکت بتا که خود شرکت فرعی آلفا است . ۷۰ درصد سهام شرکت گاما را در برمیگیرد. با تغییر استاندارد قرار بر این شد که بتا، موظف به تهیه صورتهای مالی تلفیقی برای خودش و شرکت گاما شود. به همین منظور بتا موظف است برای سال قبل مبادرت به ارائه مجدد صورتهای مالی با فرض فرعی محسوب شدن شرکت گاما برای سال گذشته، نماید.
ثبت تغییرات و اصلاحات در نرم افزار حسابداری
ثبت تغییرات حسابداری باید به شکلی انجام شود که سوابق قبلی، مستندات اصلاحی و دلیل هر تغییر قابل پیگیری باشد. در تغییر برآورد، معمولا اسناد دوره های گذشته ویرایش نمیشوند و اثر تغییر در دوره جاری و در صورت لزوم دوره های آینده ثبت میشود. در اصلاح اشتباهات بااهمیت نیز ثبت تعدیلات، تجدید ارائه اطلاعات مقایسهای و نگهداری ردپای تغییرات اهمیت دارد.
استفاده از نرم افزار حسابداری دارای امکان ثبت اسناد اصلاحی، کنترل دسترسی کاربران و گزارش گیری از تغییرات میتواند این فرایند را منظم تر کند. در نرم افزار حسابداری محک نیز امکان جست و جو و ویرایش اسناد، ثبت اسناد اصلاحی و نگهداری اطلاعات مالی وجود دارد؛ با این حال، نحوه ثبت هر تغییر باید بر اساس نوع رویداد و الزامات استاندارد حسابداری مربوط تعیین شود.
